۱۳۹۷ سه شنبه ۲۲ آبان    13 November 2018
   
 
با نمایشگاه های تخصصی حوزه ایمنی و حفاظت در مهر ماه 95 همراه باشید
         

دسته بندی :مقالات جدید تاریخ انتشار :۱۳۹۷/۵/۳۰
     مروري بر مباني حريق

احتراق (Ignition  ) :

عبارت است از تركيب يك ماده سوختني با اكسيژن كه درنتيجه يكسري از مولكولها به مولكولهاي ديگر و يا اتم‏هاي سازنده خود تبديل مي‏شوند. درحقيقت احتراق يك واكنش اكسيداسيون حرارت‏زا مي‏باشد. عمل اكسيداسيون فقط بوسيله تركيب ماده سوختني با اكسيژن صورت نمي‏گيرد، بلكه هر اكسيدكننده قوي‏اي مي‏تواند جانشين اكسيژن در عمل اكسيداسيون شود.

حريق (Fire  ) :

اگر در اثر عمل احتراق، حرا‏‏رتي توليد ‏شود كه در واحد زمان قابل‏توجه باشد و همراه آن، نور نيز توليد گردد، حـريق يا آتش‏سـوزي ناميده مي‏شود.

انفجار (Explosion  ) :

احتراق بسيار سريع را انفجار مي گويند، چرا كه كليه فعل و انفعالات در كسري از ثانيه اتفاق افتاده و حامل انرژي فراوان‌تري مي‌باشد.

درجه حرارت يا نقطه اشتعال ( Ignition Point   )  :

 درجه حرارت اشتعـال يا نقطه اشتعال يك ماده ( جامد، مايع، گاز ) كمترين درجه حرارتي است كه بتواند سبب اشتعال ماده بدون احتياج به منبع آتش‏زنه گردد. ميزان درجه حرارت اشتعال مواد در شرايط آزمايشگاهي سنجيده مي‏شود و مقدار آن بر اثـر عوامل ذيل مي‏تواند كاهش يابد كه اين امر باعث اشتعال‏پذيري بيشتر آن مي‏گردد :

  1. فشـار بخـار. ( ميزان بخاراتي كه از ماده قابل‏اشتعال متصاعد مي‏شود )
  2. ميزان اكسيژن.
  3. كـاتـاليـزور.
  4. نوع حرارت موجود در محيط.
  5. درجه حرارت و مدت زماني كه ماده قابل‏اشتعال در آن محيط قرار مي‏گيرد.

نقطه شعله‏زني (Flash Point   )  :

درجه حرارتي است كه در آن دما، آنقدر گاز آتشگير ( بخارات ) از مايع متصاعد مي‏شود كه درصورت تماس با عامل آتش‏زنه يك شعله آني پديدار ‏گردد. در واقع يك لحظه شعله موقت ( گُـر ) ايجاد شده ولي ادامه و گسترش نخواهد داشت .

نقطه آتش (Fire Point   )  :

حداقل دمائي است كه در آن يك سوخت مايع، بخار لازم را با سرعت كافي جهت ادامه اشتعال ايجاد مي‌‌نمايد و معمولاً بالاتر از نقطه شعله‏زني است .

خود بخود سوزي (Self-Ignation Temperatue   )  :

آتش‏گرفتن مواد بدون عامل آتش‏زنه كه در اين فرايند معمولاً براثر اكسيداسيون مواد، حرارت بوجود آمده و با افزايش آن اكسيداسيون فعال‏تر مي‏شود و هنگامي‏كه جسم در اثر شدت اكسيداسيون به درجه اشتعال برسد، شعله‏ور مي‏شود .

خودبخودسوزي در اثر واكنش‏هاي متفاوتي به‌وقوع مي‏پيوندد كه عبارتند از :

X    اكسيداسيون مواد آغشته به روغن در حرارت معمولي ( پنبه‏هاي آغشته به روغن‏هاي حيواني و گياهي مثل روغن بزرك ) .

X    توليدمثل باكتري‎ها ( انبارهاي علوفه كه توسط كمباين جمع‌آوري نشده باشند ) .

X    واكنش‏هاي شيميايي ( تركيب شديد سديم، پتاسيم و فسفر با هوا يا آب ) .

و خودبخودسوزي بعضي از مواد در شرايط خاص ( جذب اكسيژن هوا بوسيله مواد متخلخل شامل : زغال‏چوب ، زغال‏سنگ و ... )

عوامل بوجود آورنده آتش

عوامل لازم جهت ايجاد حريق و ادامه آن هوا (اكسيژن)، حرارت، ماده سوختني و فعل و انفعالات شيميايي هستند .

  1. هوا (اكسيژن)  :

      هوا تركيبي از 21% اكسيژن، 87% نيتروژن و مقداري گاز بي‎اثر است كه اكسيژن آن در بيش از 98% حريق‏ها كفايت مي‏كند.

- معمولاً گازها براي شركت در حريق به حداقل 16% ، مايعات 12% و جامدات 9% اكسيژن نياز دارند.

  1. حـرارت :

    يكي از مهم‌ترين عوامل براي ايجاد آتش‌سوزي است كه با واحدهاي سانتيگراد (C ) فارنهايت (F ) و كلوين (K ) سنجيده مي‏شود .

  1. ماده سوختني :

    مواد سوختني معمولاً بصورت جامد، مايع و گاز وجود دارند كه سوختن آنها معمولاً با شعله همراه بوده و شعله نيز در اثر سوختن يك گاز يا بخار قابل‏اشتعال بوجود مي‏آورد .

  1. فعل و انفعالات شيميايي:

   فرايند تبخير گازهاي قابل‏اشتعال از يك ماده سوختني است كه معمولاً ديده نمي‌شود ليكن تأثير شگرفي در توسعه حريق دارد .

نكته:

ايجاد حريق و ادامه آن وابسته به تغيير فازهاي مواد به يكديگر ( فعل و انفعالات شيميايي ) است. به اين معني كه: 

  • در ايجاد حريق جامدات قابل‏اشتعال، مي‏بايست ابتدا فاز جامدي آن از طريق دريافت حرارت به مايع و سپس به (گاز) بخار تبديل شود تا بخارات حاصله توأم با اكسيژن و عامل جرقه‏زن شعله‏ور شود .
  • در حريق مايعات كافي ‏است حرارت باعث متصاعدشدن بخارات شده و توأم با اكسيژن و عامل جرقه‏، آتش ايجاد شود.
  • گازهاي قابل‌اشتعال نیز به محض دريافت حرارت و اختلاط با اكسيژن (با درصد معين) به‌راحتي آتش مي‏گيرند.

گستـرش آتش‏سـوزي

 غالباً حرارت حاصل از حريق به چهار روش مي‏تواند به اطراف انتقال يابد:

  1. هدايت : ( Conduction )

حرارت از جسمي كه دماي بيشتري دارد به جسمي كه دماي كمتري دارد منتقل مي‏گردد و همچنين از نقطه گرمتر يك جسم به نقطه سردتر حركت مي‏كند مانند: انتقال حرارت حريق بصورتي نامرئي از ستون فلزي يك سوله به آن طرف سوله .

  1. جابجايي : ( Convection )

حرارت بوسيله هوا از محلي به محل ديگر منتقل مي‏شود. به اين نحو كه هواي اطراف حريق منبسط و در نتيجه جرم حجمي آن كمتر مي‌شود. سپس به سمت بالا حركت كرده و هواي سرد جايگزين آن مي‏شود مانند: حريق در انبارها،‌ جنگل‌ها و مراتع .

  1. تابش (تشعشع) : ( Radiation )

حرارت حريق بصورت امواج الكترومغناطيسي منتقل مي‌شود. مانند: توسعه‌ي حريق در بلوك‌هاي ساختمانيِ مشرف به يكديگر.

  1. سوختن مستقيم : ( Direct Current )

در اين روش كه معمول‌ترين شيوه گسترش آتش‌سوزي است، شعله‌ي حريق اجسام قابل‌اشتعال مجاور خود به راحتي مشتعل مي‌نمايد.

 

روشهـاي اطفـاء حريـق

روشهاي جلوگيري از تجميع عوامل ايجاد حريق هستند كه با حذف هركدام ازآنها آتش خاموش مي‏گردد .

  1. حذف هوا يا اكسيژن ( خفه ‏كردن ) :

با كاهش يا حذف كامل غلظت اكسيژن هوا مي‏توان اكثر حريق‏ها را خاموش. مانند: قراردادن پتـوي خيس يا درپوش برروي ظرف مايع مشتعل .

  1. حذف يا كاهش حرارت ( سرد كردن ) :

   باتوجه به تعريف نقطه اشتعال، هر ماده سوختني جهت شعله‏وري و ادامه حريق نياز به مقداري حرارت داشته تا در سطح خود بخارات قابل‏اشتعال توليد و از تركيب آن با اكسيژن هوا مخلوط قابل‏اشتعال بوجود آورد تا با دريـافت اندكي حرارت شعلـه‏ور شود، حال چنـانچه اين فراينـد رخ داده و حريـق ادامه يابد، مي‏توان با كاهـش دماي ماده مشتعـل به پائين‏تر از نقطه‏اشتعـال آن ( بدليـل عدم تـوانايي در متصاعد نمودن بخارات قابل‏اشتعال ) از گستـرش حريق جلوگيري و آنرا اطفاء نمود . مانند: پاشيـدن آب بر روي ماده مشتعـل به ‏دليـل خاصيت خنك‏كنندگي آن .

  1. حذف ماده سوختني ( روش جداسازي ) :

چنانچه بتوان ماده قابل‏اشتعال را از مجاورت هوا يا حرارت دور نمود، حريق خاموش‏ مي‏شود. مانند: بستن شير اصلي در حريق گازها.

  1. قطع واكنش‏هاي زنجيره‏اي ( برهم زدن اختلاط قابل‏اشتعال ) :

اين روش اطفايي بوسيله استفاده از مواد شيميايي بازدارنده حريق و يا جلوگيري از تبديل فازها به يكديگر از ادامه آتش‌سوزي ممانعت مي‌كند. مانند استفاده از مواد اطفايي پودري در حريق مايعات .

انواع مواد اطفايي

آب:

استفاده از آب براي كنترل حريق ساده‏ترين و در عين حال موثرتـرين روشي است كه تمـام افراد با آن آشنا مي‏باشند. ليكن به همان اندازه كه استفاده از آب مي‏تواند در خاموش‌كردن آتش مفيد باشد، استفـاده نابجـا از آن نيز مي‏توانـد موجب ايجاد مخـاطره و گسترش حريق يا خسارت بعدي گردد.

كف (فوم):

كف‏های موردمصرف در اطفاء حريق که انواع پروتئینی آن از تخمیر آلایش‏های دامی غیرخوراکی نظیر: خون، دم، شاخ، پشم و .... و انواع شیمیایی آن از ترکیب برخی مواد شیمیایی خاص تهیه می‏شود، در هنگام پاشيده شدن توسط سرلوله كفساز با هوا و آب مخلوط شده و حباب ایجاد می‏نماید. فراواني گسترش كف در هنگام استفاده، مي‏تواند روي حريق را پوشانده و مانع رسيدن اكسيژن و صعود گازهاي ناشي از حريق مي‏گردد. نكته مهم در استفاده از كف، توسعه خوب آن و پخش شدن روي سطح ماده مشتعل مخصوصاً مايعات قابل‌اشتعال بدليل سبكي آنها مي‏باشد.

پودرهاي شيميايي:

استفاده از برخي از مواد شيميايي كه معمولاً داراي بنيان كربنات، سولفات يا فسفات مي‏باشند، يكي از راه‏هاي متداول و ساده براي خاموش‌كردن آتش از طريق خفه كردن آن است. اين تركيبات براحتي براي اطفاء انواع حريق C ،B ،A بكار مي‏روند. به همين دليل در استفاده‏هاي عمومي معمولاً اين خاموش‌كننده‌ها توصيه مي‏شوند. پودر شيميايي روي حريق پاشيده شده و باعث پوشاندن آتش و جلوگيـري از رسيدن اكسيژن مي‏گردد. پودرها در حرارت بالاي 60 درجه سانتيگـراد پايداري خوبي ندارند و امكـان چسبنـدگي آنها در كپسـول زياد مي‏گردد. ابعاد ذرات پودر بسته به نوع مـواد و شركت سازنده حدوداً  75-100 ميكرون است که هرچه قطر ذرات ريزتر باشد، موثرتر است. پودر شيميايي تحت فشار ازت يا CO2 در سطح قاعده حريق به صورت جارويي پاشيده شده و در صورتي كه افراد آموزش كافي ديده باشد، براحتي آتش را خاموش مي‏نمايند.

پودر شيميايي آنچنان كه بايد براي حريق دسته A كاربرد ندارد، چرا كه بدليل نفوذناپذيري در جامدات، نمي‌تواند به عمق آنها ورود و از داخل آنها را خاموش نمايد. به همين دليل مي‌بايست بعد از استفاده از مواد اطفايي پودري، با پاشش آب از برگشت شعله پيشگيري كرد. مگر اينكه مواد در حال اشتعال پربها باشند يا استفاده از آب ماهيت آنها را تغيير دهد.

پودر 100% خشك:

اين پودر براي خاموش كردن حريق فلزات قابل‌اشتعال مانند: سديم، پتاسيم، منيزيم و مانند آن بكار مي‏رود و بيشترين مكان‌ مصرف آنها آزمايشگاه‌ها است.

گــاز CO2 :

دي اكسيد كربن گازي است غيرقابل‌احتراق، بي‌بو، غيرسمي و سنگين‌تر از هوا كه داراي چگالي 5/1 بوده و هادي الكتريسيته نيست. مكانيسم عمل آن هنگام حريق به سه صورت است: ابتدا با تشكيل يك لايه سنگين مقاوم در مقابل عبور هوا، آتش را خفه مي‌كند، سپس اكسيژن هواي اطراف حريق را كاهش و نهايتاً آتش را  سرد مي‌كند .

يكي از خصوصيات مهم گاز CO2 اين است كه باعث ايراد خسارت به مواد موجود در محيط حريق نمي‏شود. لذا در مواردي كه مواد باارزش دچار حريق مي‏شوند، مناسب‏تر از آب است. CO2 براي حريق هاي الكتريكي و الكترونيكي بسيار مناسب است. زيرا تا حدودی بدليل عدم هدايت برق و خصوصاً حذف مواد خاموش کننده باقيمـانده، باعث اتصالي يا خرابي در قطعـات حساس نمي‏گردد. ليكن هنگام استفاده، بدليل جايگزين شدن با اكسيژن محيط، مي‏تواند موجب خفگي فرد اطفاگر و ساكنين گردد. همچنين در فضاي روباز و داراي تهويه نيز چون نمي‏تواند جايگزين كامل اكسيژن محيط شود از قابليت اطفاء كامل اين حريق‏ها برخوردار نيست.

تركيبات هالوژنه (هالون):

مواد هالوژنه از مشتقات CH4 يا C2H6 مي‏باشند كه جايگزين يك يا چند عنصر هالوژنه شامل (I ، Br ،Cl ، F ) شده‌اند. هالون‏ها در هنگام اطفاء بدون بجاي گذاشتن اثرات تخريبي و باقيمانده برروي مواد و دستگاه‏ها مي‏توانند بطور بسيار موثري ايفـاي نقش نمايند. مكانيسم اثر هالون‏ها تا حدودي مشابه CO2 بوده و چون سنگين‏تر از هوا هستند، مي‏توانند به‌سـرعت روي حريق را پوشانده و مانع رسيدن اكسيژن گردند. بعلاوه پاشش اين مواد برروي حريق مي‏تواند باعث رقيق‌شدن اكسيژن هواي اطراف حـريق شده و آن را مهار نمايد. اين مواد به نسبت افزايش حجم هنگام تغيير فاز از حالت مايع به بخار بيش از 3 برابر افزايش حجم بيشتري نسبت به دي‌اكسيدكربن پيدا مي‌كنند. به همين دليل در وزن مساوي، قـدرت خاموش كنندگي آنها 3-2 برابر CO2 مي‏باشد. هالون‏ها مي‏توانند در هنگام مجاورت با آتش از سرعت واكنش‏هاي زنجيره‏اي بكاهند و بصورت موثرتري آتش را مهار نمايند.

گرچه مدت‌هاست كه استفاده از هالون‌ها بدليل تأثيرات نامطلوب آنها بر روي لايه ازون و محيط زيست، منسوخ و ممنوع گرديده، ليكن اخيراً برخي شركت‌ها با ايجاد تغييراتي در بنيان مولكولي آنها، كپسول‌هايي را به بازار ارائه داده‌اند كه به نسبت حجم و وزن كم، ضمن تأثيرگذاري بسيار عالي در اطفاء كليه حريق‌ها، تأثيرات مخرب زيست محيطي ندارند .    

خاموش‌كننده‌هاي جديد هالون براي مكان‌هاي محتوی تجهيزات يا مواد قابل‌اشتعال مهم و حساس مانند: دستگاه‏های الكترونيكي و الكتريكي، ‏ جامدات پرارزش، موزه‌هـا، اسناد، ديسپاچينگ‌ها، مراكز مخابراتي و مانند آنها كاربرد زيادي دارند.

تركيبات آيروسل :

اين ماده كه برگرفته از فن‌آوري سوخت جامد فضاپيماهاست، حاوي ذرات بسيار ريز كربنات پتاسيم و گازهايي منجمله دي‌اكسيدكربن، نيتروژن و بخارآب مي‌باشد كه غيرسمي و خنثي بوده و بوسيله دريافت حرارت، شعله يا شوك الكتريكي ( سنسورهاي كشف حريق ) از مخزن خود تخليه و به روش‌هاي شيميايي و فيزيكي آتش را كاملاً خاموش مي‌كند. 


تعداد بازدید : 448

 نسخه الکترونیک

آرشیو

تعرفه اسپانسرینگ

 
 

 نسخه الکترونیک

آرشیو

تعرفه اسپانسرینگ

عضویت در خبرنامه
E-Mail
Submit

تعرفه آگهی، ویژه نامه اتحادیه
 ایمنی و آتش نشانی تهران

...............................



 





بانک اطلاعات
ساماندهی
  تماس با ما
ماهنامه تخصصی HSEE
 
ماهنامه حفاظت و ایمنی

- ویژه نامه های تخصصی

- تعرفه اسپانسرینگ
اعلام حریق


 

- ایمنی از حریق
-
امداد و نجات
-
ایمنی و بهداشت حرفه ای (
HSE)

 
logo-samandehi

آدرس: تهران، میدان رازی، خیابان هلال احمر، شماره 140 ، مجتمع تجاری اداری نگین رازی، واحد 118 اداری
شماره تلفن های موسسه:
۵۵۶۸۸۳۰۹ ، ۵۵۶۸۸۳۱۳ ، ۵۵۶۸۸۳۱۶ ، ۰۲۱-۵۵۶۸۸۳۲۰
پست الکترونیکی : info [at] iransafesec.com و iransafesec [at] gmail.com